Cyfrifoldebau landlordiaid dros atgyweirio a chynnal eiddo:

Nodir y ddyletswydd ar y landlord i atgyweirio’r eiddo yn y cytundeb tenantiaeth, yn y gyfraith gyffredin ac mewn statudau. Mae pob un o’r rhain yn awgrymu telerau’r cytundeb rhwng y landlord a’r tenant.

Telerau ymhlyg mewn cytundebau tenantiaeth: Telerau y tybir eu bod yn rhan o brydles gyfreithiol, cytundeb tenantiaeth neu drwydded, er nad ydyn nhw wedi’u hysgrifennu yn y ddogfen honno, yw’r telerau hyn. Gall telerau ymhlyg ddeillio o’r gyfraith gyffredin a/neu o statudau.

Gall unrhyw ymgais i osgoi hawliau a chyfrifoldebau statudol neu rai sy’n codi o’r gyfraith gyffredin drwy osod unrhyw delerau safonol mewn cytundeb tenantiaeth arwain at eu cael yn ddi-rym o dan Reoliadau Telerau Annheg mewn Contractau Defnyddwyr 1999. Un enghraifft fyddai cymal sy’n mynnu bod y rhent yn cael ei dalu heb wrthbwyso unrhyw ddyled (oherwydd byddai hyn yn ymgais i atal hawl y tenant o dan y gyfraith gyffredin i wrthbwyso’r rhent yn erbyn unrhyw arian sy’n ddyledus i’r tenant gan y landlord). Enghraifft arall fyddai cymal sy’n mynnu bod y tenant yn gyfrifol am atgyweirio peiriannau nwy (gan fod dyletswydd statudol ar y landlord i wneud hyn).

Telerau ymhlyg yn y gyfraith gyffredin: Dyma’r prif delerau sy’n ymhlyg yn y gyfraith gyffredin:

  • Mae gan denant hawl i fwynhau eiddo rhent yn dawel heb i’r landlord darfu arno
  • Rhaid i’r tenant ddefnyddio’r eiddo mewn modd sy’n debyg i fodd y byddai tenant yn ei ddefnyddio
  • Mae’r tenant yn gyfrifol am sicrhau nad yw’r eiddo’n cael ei ddifrodi’n fwriadol a’i fod yn cael ei gadw’n lân heb fod yno sbwriel yn ystod cyfnod y denantiaeth
  • Dylai’r tenant adael yr eiddo yn yr un cyflwr ag yr oedd pan fu iddo gymryd meddiant ohono, gan ddisgwyl y bydd yno ôl traul teg
  • Ni chaiff y tenant ddefnyddio’r rhent i dalu am atgyweiriadau, ac eithrio o dan amgylchiadau cyfyngedig iawn

Telerau Statudol Ymhlyg

Deddf Landlord a Thenant 1985: Mae adran 11 yn awgrymu amod ar gyfer cytundebau tenantiaeth sy’n para llai na saith mlynedd, sef bod rhaid i’r landlord atgyweirio:

  • strwythur yr annedd a’r tu allan iddi
  • y gosodiadau i gyflenwi dŵr, nwy, trydan a chyfleusterau glanweithdra
  • y gosodiadau i gyflenwi gwres a dŵr poeth a
  • yr ardaloedd cyffredin a’r gosodiadau sy’n gysylltiedig â’r annedd (adran 11 fel y’i diwygiwyd gan adran 116 o Ddeddf Tai 1988) os yw’r rhain yn cael eu rheoli gan y landlord

Mae’r Ddeddf hefyd yn darparu y bydd safon yr atgyweiriad angenrheidiol yn amrywio gan ddibynnu ar oed, cymeriad ac oes ddisgwyliedig yr eiddo a’i leoliad.

Mynediad i’r eiddo: Mae adran 11 o Ddeddf Landlord a Thenant 1985 yn awgrymu amod mewn cytundeb tenantiaeth, sef bod gan landlordiaid sy’n ysgwyddo cyfrifoldebau atgyweirio o dan adran 11 (neu’r bobl a awdurdodir ganddynt) hawl i gael mynediad i’r eiddo i archwilio’i gyflwr. Dim ond ar adegau rhesymol o’r dydd y gellir cael mynediad i’r eiddo, a hynny ar ôl rhoi o leiaf 24 awr o rybudd ysgrifenedig i’r tenant. Os na fydd y tenant yn caniatáu i’r landlord gael mynediad i gyflawni’r atgyweiriadau, ni chaiff y tenant gwyno am yr eiddo na hawlio iawndal am gyflwr yr eiddo nac am anaf personol oherwydd na chafodd yr eiddo’i atgyweirio.

Os na fydd y tenant yn caniatáu i’r landlord gael mynediad i’r eiddo i gyflawni’r gwaith a bod yr eiddo’n dirywio neu’n cael ei ddifrodi ymhellach, gall y tenant fod yn atebol i’r landlord (gan roi hawl i’r landlord, er enghraifft, dynnu’r costau ychwanegol o’r blaendal difrod). Os nad yw amser yr apwyntiad yn gyfleus, disgwylir i’r tenant gytuno ar apwyntiad ar adeg arall. Os na fydd y tenant yn caniatáu i’r landlord gael mynediad i’r eiddo, dylai’r landlord ofyn am gyngor cyfreithiol i bennu’r ffordd orau o weithredu, gan fod y tenant mewn gwirionedd yn torri’r cytundeb tenantiaeth.

Yn gyffredinol, dylai landlordiaid ofalu nad ydynt yn mynd i’r eiddo pan nad yw’r tenant yno. Os yw’r tenant wedi rhoi caniatâd i’r landlord fynd i’r eiddo, ond wedi rhoi gwybod na fydd yno, awgrymir bod landlordiaid/asiantau’n mynd â thyst gyda nhw.

Deddf Mangreoedd Diffygiol 1972: Mae adran 4 o Ddeddf Mangreoedd Diffygiol 1972 yn rhoi dyletswydd gofal ar y landlord o ran unrhyw un y gallai unrhyw ddiffyg effeithio arno, a hynny i gymryd y gofal sy’n rhesymol o dan yr holl amgylchiadau i sicrhau eu bod yn rhesymol ddiogel rhan anaf personol neu rhag difrod i’w heiddo oherwydd diffyg perthnasol. Mewn achos o’r fath, mae’r eiddo’n cynnwys yr holl ardal sy’n cael ei gosod – h.y. gan gynnwys gerddi, patios, waliau ac ati – a gall fod yn berthnasol i ardaloedd cyffredin ar stadau neu adeiladau amlbreswyl, gan gynnwys lifftiau, tyllau sbwriel, grisiau a choridorau. Mae adran 4 yn rhoi hawl i denantiaid neu unigolion eraill yr effeithir arnyn nhw geisio cael iawndal am anaf personol neu ddifrod i eiddo.

Y System Mesur Iechyd a Diogelwch ar gyfer Tai: O dan Ddeddf Tai 2004, mae dyletswydd statudol ar yr awdurdodau lleol i bennu peryglon ac i asesu’r risg i iechyd a diogelwch tenantiaid. Mae’n ofynnol i’r awdurdodau lleol ddefnyddio system o’r enw’r System Mesur Iechyd a Diogelwch ar gyfer Tai i bennu ac i asesu’r risgiau. Er nad oes dyletswydd gyfreithiol gyffredinol arnynt i wneud hynny, mae’n ddefnyddiol i landlordiaid allu pennu ac asesu peryglon iechyd a diogelwch yn eu heiddo a chymryd camau i’w hunioni lle bo angen. Am ragor o wybodaeth ymweld â'r tudalen System Mesur Iechyd a Diogelwch ar gyfer Tai.

Diogelwch Nwy: Rheoliadau Diogelwch Nwy (Gosod a Defnyddio) 1998: Yn unol â Rheoliadau Diogelwch Nwy (Gosod a Defnyddio) 1998, mae’n orfodol cynnal peiriannau nwy yn ddiogel bob amser. Mae’r rheoliadau’n mynnu bod landlordiaid yn sicrhau bod pob peiriant nwy’n cael ei gynnal yn ddigonol a bod peiriannwr nwy cofrestredig yn cyflawni archwiliad diogelwch bob blwyddyn. Ers mis Mawrth 2009, mae’r Gofrestr Gas Safe wedi disodli’r gofrestr CORGI ym Mhrydain Fawr. Hwn yw nod swyddogol y diwydiant erbyn hyn. I gael mwy o wybodaeth, ewch i www.gassaferegister.co.uk.

Mae’n bwysig iawn cydymffurfio â’r rheoliadau nwy a chyflawni’r holl atgyweiriadau gofynnol cyn gynted â phosibl. Mae peiriannau nwy diffygiol yn beryglus iawn ac mae rhai tenantiaid wedi marw o’u herwydd. Gallai landlordiaid euog wynebu achos cyfreithiol. Rhaid i landlordiaid:

  • Sicrhau bod unrhyw beiriant nwy a ddarperir ganddynt yn cael ei archwilio gan beiriannydd nwy cofrestredig i sicrhau ei fod yn ddiogel cyn pen 12 mis ar ôl ei osod, a sicrhau bod y peiriant yn cael ei archwilio bob 12 mis ar ôl hynny
  • Sicrhau bod pob peiriant nwy a simnai’n cael eu harchwilio i sicrhau eu bod yn ddiogel bob 12 mis, ac eithrio peiriannau a osodwyd lai na 12 mis yn ôl. Dylid archwilio pibellau nwy hefyd i sicrhau nad ydynt yn gollwng. Rhaid i’r peiriannydd nwy cofrestredig gymryd camau i sicrhau bod y peiriant yn ddiogel os yw’n methu archwiliad diogelwch. I wneud hynny, gallai ei drwsio, ei ddatgysylltu a/neu osod rhybudd arno
  • Rhoi copi o’r cofnod diogelwch nwy i unrhyw denant newydd pan fydd yn symud i’r eiddo neu i’r tenant(iaid) presennol cyn pen 28 diwrnod ar ôl yr archwiliad
  • Cadw cofnod o’r archwiliad diogelwch nwy ar gyfer pob peiriant am ddwy flynedd
  • Sicrhau bod peiriannau nwy, ffitiadau nwy a simneiau’n cael eu cadw mewn cyflwr diogel

Dyma rai o’r arwyddion perygl i chwilio amdanyn nhw: staeniau, huddygl neu newid lliw o amgylch peiriant nwy a allai fod yn arwydd bod simnai wedi’i rhwystro – os felly, gall carbon monocsid gronni yn yr ystafell; fflam felen neu oren ar dân nwy neu wresogydd dŵr. Y ffordd orau o gael gwybod bod problem o ran llosgi nwy yw gosod synhwyrydd carbon monocsid priodol.

Diogelwch Trydanol a Nwyddau Trydanol: Dylai landlordiaid ddeall eu cyfrifoldebau o ran gosodiadau a pheiriannau trydanol, ynghyd â’u dyletswyddau a’u cyfrifoldebau o dan y rheoliadau a ganlyn:

  • Deddf Landlord a Thenant 1985
  • Deddf Diogelu Defnyddwyr 1987
  • Rheoliadau Cyfarpar Trydanol (Diogelwch) 1994
  • Rheoliadau Adeiladu 2000

Yn unol â’r ddeddfwriaeth, mae dyletswydd ar landlordiaid i sicrhau bod yr holl beiriannau trydanol a ddarperir ganddynt yn ddiogel ar y diwrnod y cânt eu cyflenwi. Mae angen i landlordiaid sicrhau bod y gosodiadau trydanol a phob peiriant trydanol yn ‘ddiogel’, gan sicrhau nad ydynt yn peri fawr ddim risg y caiff unigolyn ei anafu nac eiddo’i ddifrodi.

I gael mwy o arweiniad am ddiogelwch trydanol a chymhwyster trydanwyr a gosodwyr i gyflawni gwaith newydd neu i gyflawni archwiliadau ffurfiol o bryd i’w gilydd ac i brofi’r gosodiadau presennol, darllenwch y wybodaeth a ddarperir ar wefan y Cyngor Diogelwch Trydanol: www.esc.org.uk.

Rheoliadau Dodrefn a Deunyddiau (Tân) (Diogelwch) 1988: Ers 1 Ionawr 1997, mae’n ofynnol i unigolion sy’n hurio dodrefn yng nghwrs busnes (ac mae hyn yn cynnwys dodrefn a ddarperir gyda llety rhent) gydymffurfio â Rheoliadau Dodrefn a Deunyddiau (Tân) (Diogelwch) 1988. Mae’r Rheoliadau hyn yn pennu’r safonau diogelwch o ran gofynion gwrthsefyll fflamau a thân dodrefn wedi’u clustogi a weithgynhyrchwyd ers 1950 neu lle mae’r denantiaeth wedi cychwyn ers mis Mawrth 1993. Mae’r rheoliadau’n ymwneud â:

  • dodrefn sy’n bodloni prawf gwrthsefyll sigarét
  • deunydd gorchuddio a ddefnyddir ar gyfer gorchuddion parhaol neu orchuddion rhydd sy’n bodloni prawf gwrthsefyll matsien
  • deunydd llenwi pob math o ddodrefn sy’n bodloni profion cynnau

Mae tenantiaethau a gychwynnodd cyn 1993 wedi’u heithrio, ond mae’n rhaid i’r holl ddodrefn ychwanegol neu’r dodrefn newydd a ddarparwyd ers 1993 gydymffurfio â’r gofynion gwrthsefyll tân. Os oes tenant newydd wedi symud i’r eiddo ers 1993, rhaid i’r holl ddodrefn gydymffurfio â’r gofynion.

Tai Amlfeddiannaeth: Mae gofynion arbennig yn berthnasol i’r mathau o eiddo a elwir yn Dai Amlfeddiannaeth. Mae landlordiaid ac asiantau’n ysgwyddo cyfrifoldebau arbennig. Cewch hyd i ganllawiau manwl am ofynion trwyddedu Tai Amlfeddiannaeth yma.

Dyletswyddau Rheolwyr Tai Amlfeddiannaeth: Yn unol â Rheoliadau Rheoli Tai Amlfeddiannaeth (Cymru) 2006 a 2007, mae rheolwr Tŷ Amlfeddiannaeth yn ysgwyddo dyletswyddau penodol. Os na fydd yn cydymffurfio â’r rheoliadau, bydd yn cyflawni trosedd. O’i gael yn euog, gall gael dirwy o hyd at £5,000. Cewch hyd i fanylion y Rheoliadau Rheoli, gan gynnwys dyletswyddau penodol y preswylwyr, ar y tudalen Cyfrifoldebau Landlordiaid.