Mae rheolau a rheoliadau llym mewn grym ynghylch cyflogaeth plant, er mwyn sicrhau bod y bobl ifanc yn cael eu cofrestru’n gywir, nad ydynt yn destun camfanteisio neu’n cyflawni gwaith a allai niweidio eu hiechyd, eu rhoi mewn perygl corfforol neu gael effaith niweidiol ar eu haddysg.

Y dyddiad swyddogol er mwyn gadael yr ysgol yw’r dydd Gwener olaf ym mis Mehefin yn y flwyddyn ysgol pan fo’r disgybl yn 16 oed. Cyn y dyddiad hwn, rhaid i bobl ifanc rhwng 13 ac 16 oed gael trwydded waith os ydynt yn dymuno gwneud gwaith rhan-amser. Rhaid llenwi ffurflen gais ac mae’n rhaid i hon gan ei llofnodi gan y rhieni a’r cyflogwr, ac mae’n rhaid ei chyflwyno i’r Gwasanaeth Cynhwysiant Addysg yn y Gwasanaethau Ysgolion i’w chymeradwyo. Mae pob cyflogaeth heb ei gofrestru, lle nad oes Trwydded Waith mewn grym, yn anghyfreithlon.

Cyfrifoldebau Cyflogwyr

Rhaid i bob plentyn oedran ysgol y mae ganddynt swydd rhan-amser ac y maent yn gweithio i gyflogwr am dâl neu’n gwneud gwaith gwirfoddol, gofrestru gyda’r Awdurdod Lleol ac mae’n rhaid bod ganddynt drwydded waith. Cyfrifoldeb y cyflogwr yw gwneud cais am drwydded waith er mwyn cyflogi’r plentyn.

Rhaid i gyflogwyr ystyried y rheolau a’r rheoliadau sy’n rheoli sawl awr yr wythnos y bydd y plentyn yn gallu gweithio, pa fath o waith y gall y plentyn ei wneud, a’r math o safle lle y bydd y plentyn yn gweithio (gweler isod).

Cyfrifoldeb y cyflogwr yw cynnal Asesiad Risg penodol ar gyfer Person Ifanc, sy’n ystyried unrhyw beryglon sy’n ymwneud â chyflogaeth y plentyn a hysbysu’r rhiant/gwarcheidwad o ganlyniad yr asesiad. Yn ogystal, rhaid i’r cyflogwr sicrhau bod dillad ac esgidiau cywir yn cael eu gwisgo a bod y plentyn yn cael hyfforddiant, canllawiau a goruchwyliaeth gywir, ac mae’n rhaid bod ganddynt sicrwydd yswiriant priodol.

Ffurflen Asesiad Risg Cyflogaeth Plentyn

Cyn pen 7 diwrnod o’r adeg pan fydd y plentyn yn dechrau gweithio, rhaid i’r cyflogwr lenwi ffurflen gais Cyflogaeth Plentyn, y mae’n rhaid iddi gael ei llofnodi gan y cyflogwr a rhiant/gwarcheidwad y plentyn. Mae’r cais hwn yn nodi manylion y plentyn, yr oriau gwaith, y lleoliad gwaith a’r math o waith i’w gyflawni (gweler y ffurflen gais isod).

Dylai cyflogwyr nodi’r canlynol:

  • Mae’n anghyfreithlon cyflogi plentyn dan 13 oed
  • Mae’n anghyfreithlon cyflogi plentyn heb sicrhau Trwydded Cyflogi Plentyn yn gyntaf
  • Dim ond er mwyn cyflawni mathau penodol o waith y gellir cyflogi plant (nodir isod)
  • Ni chaiff unrhyw blentyn weithio ar unrhyw adeg rhwng 7pm a 7am (dydd Llun i ddydd Sadwrn)
  • Ni chaiff unrhyw blentyn weithio mwy na 2 awr ar ddiwrnod ysgol
  • Ni chaiff unrhyw blentyn weithio mwy na 2 awr ar ddydd Sul rhwng 7am ac 11am
  • Ni chaiff unrhyw blentyn weithio dros 12 awr yn ystod unrhyw wythnos lle y mae gofyn iddynt fynychu’r ysgol
  • Gall plentyn 13 neu 14 oed weithio hyd at 5 awr ar ddydd Sadwrn neu yn ystod y gwyliau ysgol, a gallant weithio hyd at uchafswm o 25 awr yr wythnos yn ystod y gwyliau ysgol
  • Gall plentyn 15 neu 16 oed weithio hyd at 8 awr ar ddydd Sadwrn neu yn ystod y gwyliau ysgol, a gallant weithio hyd at uchafswm o 35 awr yr wythnos yn ystod y gwyliau ysgol
  • Rhaid i blentyn sy’n gweithio am 4 awr gael egwyl o awr o leiaf
  • Rhaid i blentyn gael o leiaf bythefnos o wyliau olynol mewn blwyddyn

Dim ond rhai o’r rheolau a’r rheoliadau sy’n ymwneud â chyflogi plant yw’r uchod, ac rydych chi, fel cyflogwr, yn gyfrifol am sicrhau eich bod yn llwyr ymwybodol o’r Ddeddfwriaeth Cyflogi Plant a bod unrhyw blentyn yr ydych yn eu cyflogi yn cael eu cyflogi mewn ffordd gyfreithlon.

Cyflogaeth sy’n Waharddedig i Blant

Ni chaiff plentyn o unrhyw oed eu cyflogi:

  • mewn sinema, theatr, disgo, neuadd ddawnsio neu glwb nos, ac eithrio mewn cysylltiad â pherfformiad a roddir gan blant yn gyfan gwbl
  • i werthu neu ddosbarthu alcohol, ac eithrio mewn cynhwyswyr seliedig
  • i ddosbarthu llaeth
  • i ddosbarthu olew tanwydd
  • mewn cegin fasnachol
  • i gasglu neu ddidoli ysbwriel
  • mewn unrhyw waith sy’n digwydd dros dair metr uwch ben lefel y ddaear/ llawr
  • mewn cyflogaeth sy’n golygu y byddant yn cael cysylltiad gyda chyfryngau ffisegol, biolegol neu gemegol
  • i gasglu arian neu i ganfasio o ddrws i ddrws ac eithrio dan oruchwyliaeth oedolyn
  • i wneud gwaith a fydd yn cynnwys cael cysylltiad gyda deunydd oedolion neu mewn sefyllfaoedd sy’n anaddas i blant fel arall am y rheswm hwn
  • i werthu dros y ffôn
  • mewn unrhyw ladd-dy neu yn y rhan honno o siop cigydd neu mewn safle arall sy’n gysylltiedig gyda lladd da byw, cigyddiaeth neu baratoi carcasau neu gig i’w gwerthu
  • fel gwasanaethydd neu gynorthwyydd mewn ffair neu arcêd ddifyrion neu mewn unrhyw safle arall a ddefnyddir at ddibenion diddanu’r cyhoedd trwy gyfrwng peiriannau awtomatig, gemau siawns neu ddawn neu ddyfais debyg
  • i ddarparu gofal personol i breswylwyr mewn unrhyw gartref gofal preswyl neu gartref nyrsio

Cyflogaeth a ganiateir ar gyfer plant 14 oed neu’n hŷn

Dim ond gwaith ysgafn y gellir cyflogi plentyn 14 oed neu’n hŷn i’w wneud

Cyflogaeth a ganiateir ar gyfer plant 13 oed

Dim ond gwaith ysgafn yn y categorïau canlynol y gellir cyflogi plentyn 13 oed i’w wneud:

  • gwaith amaethyddol neu arddwriaethol
  • dosbarthu papurau newydd, cylchgronau a deunydd argraffedig arall
  • gwaith siop, gan gynnwys rhoi nwyddau ar silffoedd
  • siopau trin gwallt
  • gwaith swyddfa
  • golchi ceir â llaw mewn lleoliad preswyl preifat
  • mewn caffi neu fwyty
  • mewn stablau marchogaeth
  • gwaith domestig mewn gwestai a sefydliadau eraill sy’n cynnig llety

Siart cyflogaeth plant
Mae gan y Cyngor set o is-ddeddfau sy’n nodi’r amodau lle y gellir cyflogi pobl ifanc, cysylltwch â’r Gwasanaeth Cynhwysiant Addysg am wybodaeth bellach.

A fyddech gystal â llenwi’r ffurflen gais isod a’i dychwelyd gyda 2 lun pasbort a dynnwyd yn ddiweddar o’r plentyn yr ydych yn dymuno gwneud cais am drwydded waith ar eu cyfer.

Ffurflen Gais Cyflogi Plant

Gellir gweld gwybodaeth bellach ar wefan y Rhwydwaith Cenedlaethol ar gyfer Plant mewn Cyflogaeth ac Adloniant.