Cyfrifoldebau landlordiaid dros atgyweirio a chynnal eiddo:

Nodir y ddyletswydd ar y landlord i atgyweirio’r eiddo yn y cytundeb tenantiaeth, yn y gyfraith gyffredin ac mewn statudau, y mae pob un ohonynt yn nodi cyfrifoldebau landlordiaid.   Hyd yn oed os na fydd y cytundeb tenantiaeth yn nodi dyletswyddau atgyweirio, neu'n eu rhoi ar y tenant, mae'r gyfraith yn golygu bod y dyletswyddau hyn yn dal i fodoli i'r landlord.

Gall unrhyw ymdrechion i drosglwyddo cyfrifoldebau yn y cytundeb tenantiaeth arwain at ddod o hyd i'r amod perthnasol. Gallai enghreifftiau gynnwys cymal sy'n ei gwneud yn ofynnol i'r tenant fod yn gyfrifol am atgyweirio fframiau ffenestri pwdr neu am drin, cynnal a chadw cyfarpar nwy (gan mai cyfrifoldeb statudol y landlord yw hyn).

Dyma’r prif delerau sy’n ymhlyg yn y gyfraith gyffredin:

  • Hawl tenantiaid i fwynhau'r eiddo yn dawel heb ymyrraeth nac aflonyddwch gan y landlord
  • Rhaid i'r tenant ddefnyddio'r eiddo mewn modd tebyg i denant, h.y. yn gyfrifol
  • Mae’r tenant yn gyfrifol am sicrhau nad yw’r eiddo’n cael ei ddifrodi’n fwriadol a’i fod yn cael ei gadw’n lân heb fod yno sbwriel yn ystod cyfnod y denantiaeth
  • Dylai’r tenant adael yr eiddo yn yr un cyflwr ag yr oedd pan fu iddo gymryd meddiant ohono, gan ddisgwyl y bydd yno ôl traul teg
  • Rhaid i'r tenant beidio â defnyddio'r rhent i dalu am atgyweiriadau, ac eithrio mewn amgylchiadau cyfyngedig iawn

Telerau statudol

Deddf Landlord a Thenant 1985: Mae adran 11 yn awgrymu amod ar gyfer cytundebau tenantiaeth sef bod rhaid i’r landlord gadw mewn cyflwr da:

  • strwythur yr annedd a’r tu allan iddi
  • y gosodiadau i gyflenwi dŵr, nwy, trydan a chyfleusterau glanweithdra
  • y gosodiadau i gyflenwi gwres a dŵr poeth
  • yr ardaloedd cyffredin a’r gosodiadau sy’n gysylltiedig â’r annedd (adran 11 fel y’i diwygiwyd gan adran 116 o Ddeddf Tai 1988) os yw’r rhain yn cael eu rheoli gan y landlord

Mae’r Ddeddf hefyd yn darparu y bydd safon yr atgyweiriad angenrheidiol yn amrywio gan ddibynnu ar oed, cymeriad ac oes ddisgwyliedig yr eiddo a’i leoliad.

Mynediad i’r eiddo: Mae adran 11 o Ddeddf Landlord a Thenant 1985 hefyd yn awgrymu bod gan landlordiaid sy’n ysgwyddo cyfrifoldebau atgyweirio o dan adran 11 (neu’r bobl a awdurdodir ganddynt) hawl i gael mynediad i’r eiddo i archwilio’i gyflwr. Dim ond ar adegau rhesymol o’r dydd y gellir cael mynediad i’r eiddo, a hynny ar ôl rhoi o leiaf 24 awr o rybudd ysgrifenedig i’r tenant. Os na fydd y tenant yn caniatáu i’r landlord gael mynediad i gyflawni’r atgyweiriadau, ni chaiff y tenant gwyno am yr eiddo na hawlio iawndal am gyflwr yr eiddo nac am anaf personol oherwydd na chafodd yr eiddo’i atgyweirio. Fodd bynnag, caniateir i'r tenant wrthod yn gyfreithiol a rhaid i landlord ofyn am orchymyn Llys i oresgyn hyn.

Os na fydd y tenant yn caniatáu i’r landlord gael mynediad i’r eiddo i gyflawni’r gwaith a bod yr eiddo’n dirywio neu’n cael ei ddifrodi ymhellach, gall y tenant fod yn atebol i’r landlord (gan roi hawl i’r landlord, er enghraifft, dynnu’r costau ychwanegol o’r blaendal difrod). Os nad yw amser yr apwyntiad yn gyfleus, disgwylir i’r tenant gytuno ar apwyntiad ar adeg arall. Os na fydd y tenant yn caniatáu i’r landlord gael mynediad i’r eiddo, dylai’r landlord ofyn am gyngor cyfreithiol i bennu’r ffordd orau ymlaen, gan fod y tenant mewn gwirionedd yn torri’r cytundeb tenantiaeth.

Yn gyffredinol, dylai landlordiaid ofalu nad ydynt yn mynd i’r eiddo pan nad yw’r tenant yno. Os yw’r tenant wedi rhoi caniatâd i’r landlord fynd i’r eiddo, ond wedi rhoi gwybod na fydd yno, awgrymir bod landlordiaid/asiantau’n mynd â thyst gyda nhw a bod y caniatâd yn ysgrifenedig.

Deddf Mangreoedd Diffygiol 1972: Mae adran 4 o Ddeddf Mangreoedd Diffygiol 1972 yn rhoi dyletswydd gofal ar y landlord o ran unrhyw un y gallai unrhyw ddiffyg effeithio arno, a hynny i gymryd y gofal sy’n rhesymol o dan yr holl amgylchiadau i sicrhau eu bod yn rhesymol ddiogel rhan anaf personol neu rhag difrod i’w heiddo oherwydd diffyg perthnasol. Mewn achos o’r fath, mae’r eiddo’n cynnwys yr holl ardal sy’n cael ei gosod – h.y. gan gynnwys gerddi, patios, waliau ac ati – a gall fod yn berthnasol i ardaloedd cyffredin ar stadau neu adeiladau amlbreswyl, gan gynnwys lifftiau, tyllau sbwriel, grisiau a choridorau. Mae adran 4 yn rhoi hawl i denantiaid neu unigolion eraill yr effeithir arnyn nhw geisio cael iawndal am anaf personol neu ddifrod i eiddo.

Y System Mesur Iechyd a Diogelwch ar gyfer Tai: O dan Ddeddf Tai 2004, mae dyletswydd statudol ar yr awdurdodau lleol i bennu peryglon ac i asesu’r risg i iechyd a diogelwch tenantiaid. Mae’n ofynnol i’r awdurdodau lleol ddefnyddio system o’r enw’r System Mesur Iechyd a Diogelwch ar gyfer Tai i bennu ac i asesu’r risgiau. Mae’n ddefnyddiol i landlordiaid allu pennu ac asesu peryglon iechyd a diogelwch yn eu heiddo a chymryd camau i’w hunioni lle bo angen. Cewch ragor o wybodaeth am y System Mesur Iechyd a Diogelwch ar gyfer Tai yma.

Diogelwch Nwy: Rheoliadau Diogelwch Nwy (Gosod a Defnyddio) 1998: Yn unol â Rheoliadau Diogelwch Nwy (Gosod a Defnyddio) 1998, mae’n orfodol cynnal peiriannau nwy yn ddiogel bob amser. Mae’r rheoliadau’n mynnu bod landlordiaid yn sicrhau bod pob peiriant nwy’n cael ei gynnal yn ddigonol a bod peiriannwr nwy cofrestredig yn cyflawni archwiliad diogelwch bob blwyddyn. I gael mwy o wybodaeth, ewch i www.gassaferegister.co.uk.

Mae’n bwysig iawn cydymffurfio â’r rheoliadau nwy a chyflawni’r holl atgyweiriadau gofynnol cyn gynted â phosibl. Mae peiriannau nwy diffygiol yn beryglus iawn ac mae rhai tenantiaid wedi marw o’u herwydd. Gallai landlordiaid euog wynebu achos cyfreithiol. Rhaid i landlordiaid:

  • Sicrhau bod unrhyw beiriant nwy a ddarperir ganddynt yn cael ei archwilio gan beiriannydd nwy cofrestredig i sicrhau ei fod yn ddiogel cyn pen 12 mis ar ôl ei osod, a sicrhau bod y peiriant yn cael ei archwilio bob 12 mis ar ôl hynny
  • Sicrhau bod pob peiriant nwy a simnai’n cael eu harchwilio i sicrhau eu bod yn ddiogel bob 12 mis, ac eithrio peiriannau a osodwyd lai na 12 mis yn ôl. Dylid archwilio pibellau nwy hefyd i sicrhau nad ydynt yn gollwng. Rhaid i’r peiriannydd nwy cofrestredig gymryd camau i sicrhau bod y peiriant yn ddiogel os yw’n methu archwiliad diogelwch. I wneud hynny, gallai ei drwsio, ei ddatgysylltu a/neu osod rhybudd arno
  • Rhoi copi o’r cofnod diogelwch nwy i unrhyw denant newydd pan fydd yn symud i’r eiddo neu i’r tenant(iaid) presennol cyn pen 28 diwrnod ar ôl yr archwiliad
  • Cadw cofnod o’r archwiliad diogelwch nwy ar gyfer pob peiriant am ddwy flynedd
  • Sicrhau bod peiriannau nwy, ffitiadau nwy a simneiau’n cael eu cadw mewn cyflwr diogel

Dyma rai o’r arwyddion perygl i chwilio amdanyn nhw: staeniau, huddygl neu newid lliw o amgylch peiriant nwy a allai fod yn arwydd bod simnai wedi’i rhwystro – os felly, gall carbon monocsid gronni yn yr ystafell; fflam felen neu oren ar dân nwy neu wresogydd dŵr. Y ffordd orau o gael gwybod bod problem o ran llosgi nwy yw gosod synhwyrydd carbon monocsid priodol.

Diogelwch Trydanol a Nwyddau Trydanol: Dylai landlordiaid ddeall eu cyfrifoldebau o ran gosodiadau a pheiriannau trydanol, ynghyd â’u dyletswyddau a’u cyfrifoldebau o dan y rheoliadau a ganlyn:

  • Deddf Landlord a Thenant 1985
  • Deddf Diogelu Defnyddwyr 1987
  • Rheoliadau Cyfarpar Trydanol (Diogelwch) 1994
  • Rheoliadau Adeiladu 2000

Yn unol â’r ddeddfwriaeth, mae dyletswydd ar landlordiaid i sicrhau bod yr holl beiriannau trydanol a ddarperir ganddynt yn ddiogel ar y diwrnod y cânt eu cyflenwi. Mae angen i landlordiaid sicrhau bod y gosodiadau trydanol a phob peiriant trydanol yn ‘ddiogel’, gan sicrhau nad ydynt yn peri fawr ddim risg y caiff unigolyn ei anafu nac eiddo’i ddifrodi.  Un ffordd o ddangos hyn yw cael gosodwr ardystiedig i brofi'r system osod.

Bydd yn ofynnol i landlordiaid Tai Amlfeddiannaeth ddarparu tystysgrif diogelwch trydanol ddiweddar fel rhan o'u cais am drwydded.  Mae'n debygol y bydd gofyniad i brofi diogelwch trydanol yn rheolaidd yn dod yn rhan o'r gofynion ffitrwydd newydd i fod yn gartref yn Neddf Rhentu Cartrefi (Cymru) 2016, pan fydd hyn yn cael ei ddeddfu

I gael mwy o arweiniad am ddiogelwch trydanol a chymhwyster trydanwyr a gosodwyr i gyflawni gwaith newydd neu i gyflawni archwiliadau ffurfiol o bryd i’w gilydd ac i brofi’r gosodiadau presennol, darllenwch y wybodaeth a ddarperir ar wefan y Cyngor Diogelwch Trydanol: www.esc.org.uk.

Rheoliadau Dodrefn a Deunyddiau (Tân) (Diogelwch) 1988: Ers 1 Ionawr 1997, mae’n ofynnol i unigolion sy’n hurio dodrefn yng nghwrs busnes (ac mae hyn yn cynnwys dodrefn a ddarperir gyda llety rhent) gydymffurfio â Rheoliadau Dodrefn a Deunyddiau (Tân) (Diogelwch) 1988. Mae’r Rheoliadau hyn yn pennu’r safonau diogelwch o ran gofynion gwrthsefyll fflamau a thân dodrefn wedi’u clustogi. Mae’r rheoliadau’n ymwneud â:

  • dodrefn sy’n bodloni prawf gwrthsefyll sigarét
  • deunydd gorchuddio a ddefnyddir ar gyfer gorchuddion parhaol neu orchuddion rhydd sy’n bodloni prawf gwrthsefyll matsien
  • deunydd llenwi pob math o ddodrefn sy’n bodloni profion cynnau

Cyfrifoldebau landlord am Gofrestru a Thrwyddedu

Bellach mae'n ofynnol i bob landlord yng Nghymru gofrestru gyda Rhentu Doeth Cymru ac os ydyn nhw'n landlordiaid sy’n rheoli, i gael trwydded, neu i enwebu asiant gyda thrwydded.  I gael mwy o wybodaeth am hyn, ewch i'n tudalen Rhentu Doeth Cymru.

Tai Amlfeddiannaeth: Mae gofynion arbennig yn berthnasol i’r mathau o eiddo a elwir yn Dai Amlfeddiannaeth. Mae landlordiaid ac asiantau’n ysgwyddo cyfrifoldebau arbennig. Bydd angen trwyddedu rhai Tai Amlfeddiannaeth. Cewch hyd i ganllawiau manwl am ofynion trwyddedu ar y tudalen Tai Amlfeddiannaeth.

Dyletswyddau Rheolwyr Tai Amlfeddiannaeth: Yn unol â Rheoliadau Rheoli Tai Amlfeddiannaeth (Cymru) 2006 a 2007, mae rheolwr Tŷ Amlfeddiannaeth yn ysgwyddo dyletswyddau penodol. Os na fydd yn cydymffurfio â’r rheoliadau, bydd yn cyflawni trosedd. O’i gael yn euog, gall gael dirwy o hyd at £5,000. Cewch hyd i fanylion y Rheoliadau Rheoli, gan gynnwys dyletswyddau penodol y preswylwyr, ar y tudalen Cyfrifoldebau Rheoli.

Tystysgrifau Perfformiad Ynni

Rhaid i Landlord ddarparu Tystysgrif Perfformiad Ynni i ddarpar denantiaid. Mae'r Dystysgrif Perfformiad Ynni yn ddilys am ddeng mlynedd. Os bu newidiadau sylweddol i eiddo a fyddai’n cael effaith ar y Dystysgrif Perfformiad Ynni gall y landlord ddewis comisiynu un newydd, ond nid oes rheidrwydd arnynt i wneud hynny.

Mewn eiddo rhent preifat domestig mae Isafswm y Safonau Effeithlonrwydd Ynni bellach yn berthnasol i bob tenantiaeth.  Rhaid i'r Dystysgrif Perfformiad Ynni ddangos isafswm gwerth sgôr E. Os yw'r eiddo yn F neu G yna ni chaniateir i'r landlord osod yr eiddo ar rent, oni bai ei fod wedi'i gofrestru fel eithriad.  Mae dirwyon sylweddol i landlordiaid os na chyflawnir y rheoliadau Effeithlonrwydd Ynni.

Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar wefan y llywodraeth.