Cyngor Sir Ceredigion yw’r ‘Awdurdod Tai Lleol’ ar gyfer Ceredigion. O’r herwydd, mae ganddo ddyletswyddau, rhwymedigaethau a phwerau penodol i sicrhau bod safon, rheolaeth a diogelwch anheddau Ceredigion yn cael eu rheoleiddio’n briodol.

Mae dyletswydd gyffredinol ar yr Awdurdod Lleol i bennu cyflwr anheddau’r ardal, cyhyd ag y bo’n ymarferol. Pan ddaw i’r amlwg bod amodau a allai niweidio’r bobl sy’n byw yn yr anheddau, neu amodau sy’n peri niwsans statudol, mae dyletswydd arno i ymchwilio’n drylwyr i’r amodau hynny ac i gymryd camau i wella’r anheddau at safon dderbyniol. Mae gan yr Awdurdod Lleol bwerau i weithredu i sicrhau bod pawb sy’n byw ym mhob annedd (beth bynnag yw ei deiliadaeth) yn byw mewn llety o safon foddhaol. Mae dyletswydd ar yr Awdurdod Lleol hefyd i fynd ati i sicrhau bod pob Tŷ Amlfeddiannaeth yn ei ardal wedi’i drwyddedu ac i gadw llygad i sicrhau bod eiddo o’r fath yn cael ei reoli’n dda.

Mae’n ofynnol i’r Awdurdod Lleol ymchwilio i achosion lle y gall y gyfraith dai fod wedi’i thorri’n droseddol, ac i erlyn troseddau o’r fath os yw hynny o fudd i’r cyhoedd. Mae’r gofyniad hwn yn berthnasol i faterion fel ‘Troi Allan Anghyfreithlon’ neu fethu â thrwyddedu neu reoli Tai Amlfeddiannaeth yn briodol.

Yn unol â’i ddyletswyddau, mae gan yr Awdurdod Lleol bwerau i sicrhau bod y rheini sy’n rheoli eiddo yn cyflawni gwaith neu’n cymryd camau gofynnol – o fewn cyfnod rhesymol – i unioni unrhyw ddiffygion a nodir. Mae trefn apêl ar waith ar gyfer materion o’r fath.

Ar ôl iddo bennu bod perygl ‘Categori 1’ neu ‘Gategori 2’ ar gael mewn eiddo (ar ôl cyflawni asesiad llawn o dan y System Mesur Iechyd a Diogelwch ar gyfer Tai), mae dyletswydd arno i roi Hysbysiad Gorfodi ac mae ganddo bŵer i roi Hysbysiad o’r fath. Bydd yn arwain at leihau’r perygl at lefel dderbyniol neu’i ddileu’n llwyr.

Mae Deddf Tai 2004 yn caniatáu i’r Awdurdod Lleol gymryd y camau a ganlyn:

  • Rhoi Hysbysiad Gwella
  • Rhoi Hysbysiad Gwahardd
  • Rhoi Hysbysiad Ymwybyddiaeth o Berygl
  • Cymryd Camau Unioni Brys
  • Gwneud Gorchymyn Gwahardd Brys
  • Gwneud Gorchymyn Dymchwel​
  • Datgan Ardal Glirio

Caiff yr Awdurdod Lleol hefyd ystyried a yw’n fwy priodol defnyddio deddfwriaeth arall o ystyried yr amgylchiadau. Er enghraifft, gall fod yn fwy priodol rhoi Hysbysiad Lleihau Niwsans Statudol o dan Ddeddf Diogelu’r Amgylchedd 1990 neu fynnu bod gwaith yn cael ei gyflawni gan ddefnyddio pwerau o dan y Ddeddf Adeiladu.

Mae’r Awdurdod Lleol wedi mabwysiadu Polisi Gorfodi. Ei amcanion yw sicrhau:

  • Bod penderfyniadau ynghylch camau gorfodi yn deg, yn gymesur ac yn gyson
  • Bod swyddogion yr Awdurdod Lleol yn defnyddio canllawiau a chodau ymarfer cyfredol y Llywodraeth pan fyddant yn cyflawni unrhyw asesiadau neu’n llunio unrhyw farn