Arian a Materion Ariannol

Prinder arian yw un o’r rhwystrau sy’n aml yn atal pobl rhag adnewyddu eiddo i’w rentu neu’i werthu.

Isod, cewch hyd i wybodaeth am ffrydiau ariannu posibl ac am faterion ariannol eraill. Os yw unrhyw un o’r cynlluniau ariannu isod o ddiddordeb i chi, cysylltwch â’r Tîm Diogelu Iechyd y Cyhoedd yn yr Awdurdod Lleol i gael mwy o wybodaeth.

Benthyciadau’r Ardal Adnewyddu

Os yw’r eiddo gwag wedi’i leoli yn Ardal Adnewyddu Aberystwyth, gallech fod yn gymwys i gael benthyciad i dalu am unrhyw waith adnewyddu. Gallech gael benthyciad di-log o hyd at £24,000. Bydd angen ad-dalu 20% o werth y benthyciad ymhen blwyddyn ar ôl cwblhau’r gwaith ac yna bydd angen gwneud ad-daliadau misol dros y pedair blynedd ganlynol i ad-dalu’r benthyciad yn llwyr.

Grant Eiddo Gwag

Os yw eiddo wedi bod yn wag am fwy na 12 mis, gall y landlord wneud cais i gael Grant Eiddo Gwag a gefnogir gan Gynllun Adfywio Strategol Llywodraeth Cymru ar gyfer Aberystwyth. Mae arian ar gael ar gyfer adeiladau cyfan a/neu ofodau gwag/gofodau sydd ddim yn cael eu defnyddio’n llwyr uwchben unedau masnachol y dref. Mae hyd at £70,000 ar gael fesul eiddo ar y sail bod 50% yn gyllid grant, 20% yn fenthyciad di-log a 30% yn cael ei ariannu’n uniongyrchol gan y cleient. Caniateir defnyddio’r arian i wella’r eiddo, i ddarparu cyfleusterau angenrheidiol ac i wahanu’r unedau oddi wrth ei gilydd am resymau tân (e.e. mae’n ofynnol gwahanu uned breswyl oddi wrth uned fasnachol i sicrhau bod modd gwrthsefyll tân am awr). Bydd Hawliau Enwebu’n berthnasol i bob uned a fydd yn cael cymorth grant/benthyciad. Bydd gofyn gosod y llety i unigolyn sy’n bodloni meini prawf cymhwyster y sir ar gyfer Tai Fforddiadwy a bydd rhaid codi Rhent Canolradd. Bydd yr amod hwn yn para am 5 mlynedd ar ôl cwblhau’r gwaith ardystiedig. Os caiff yr eiddo ei werthu cyn pen 10 mlynedd ar ôl cwblhau’r gwaith ardystiedig, bydd rhaid ad-dalu’r arian grant i’r Cyngor (swm gostyngedig yn dibynnu ar y cyfnod sydd wedi mynd heibio ers cwblhau’r gwaith).

Troi Tai'n Gartrefi

Menter newydd gan Lywodraeth Cymru yw Troi Tai’n Gartrefi. Ei nod yw sicrhau bod cartrefi gwag (cartrefi sydd wedi bod yn wag am o leiaf 6 mis) yn cael eu defnyddio eto drwy eu gwerthu neu’u rhentu. O dan y cynllun, bydd benthyciadau di-log ar gael. Yn gyffredinol, byddant yn cael eu hadennill o fewn 3 blynedd. Felly, bydd angen ad-dalu unrhyw fenthyciad a roddir ym Mlwyddyn 1 ym Mlwyddyn 4. Bydd modd defnyddio’r arian fel a ganlyn:

  • benthyciadau i adnewyddu eiddo i’w werthu – bydd angen ad-dalu’r benthyciadau hyn cyn pen 2 flynedd a byddant ar gael pan fydd y cynllun yn agor
  • benthyciadau i adnewyddu eiddo i’w rentu – bydd angen ad-dalu’r benthyciadau hyn cyn pen 3 blynedd a bydd y benthyciadau hyn hefyd ar gael pan fydd y cynllun yn agor.

Bydd yr arian ar gael cyn i’r gwaith ddechrau i sicrhau bod gan berchnogion gyfalaf gweithio. Gellir rhoi benthyciadau i unigolion (disgwylir 3 mis o slipiau cyflog), elusennau (3 blynedd o gyfrifon), cwmnïau/busnesau (3 blynedd o gyfrifon).

Y benthyciad mwyaf y gallwch chi wneud cais amdano yw £25,000 am bob uned o lety. Caniateir hyd at £150,000 i bob ymgeisydd. Bydd benthyciadau yn cael eu sicrhau fel y pridiant cyntaf neu'r ail bridiant yn erbyn teitl y Gofrestrfa Dir.

Grant Tai Cymdeithasol

Bob blwyddyn, mae Cyngor Sir Ceredigion yn gweinyddu Grant Tai Cymdeithasol ar gyfer detholiad o brosiectau. Fel rhan o’r prosiectau hyn, rhaid darparu tai cymdeithasol, er enghraifft, drwy addasu adeilad mawr gwag yn nifer o unedau rhent. Bydd y gwaith o reoli’r eiddo’n trosglwyddo i Gymdeithas Dai leol a fydd yn gyfrifol am osod yr eiddo i’r unigolion ar y rhestr aros am dai cymdeithasol.

Cynlluniau Prydlesu’r Sector Preifat

Gall fod modd i chi ganiatáu i sefydliad sy’n bartner, fel Cymdeithas Dai leol, adnewyddu’ch eiddo yn gyfnewid am ganiatáu iddo reoli’r eiddo ar eich rhan. Bydd angen i chi ildio’r cyfrifoldeb dros reoli’r eiddo am o leiaf 5 mlynedd. Darllenwch y wybodaeth yn yr adran ‘Rhentu’ yn y pecyn hwn.

I raddau helaeth, mae argaeledd y cynlluniau hyn yn ddibynnol ar leoliad a chyflwr yr eiddo. Caiff pob cynllun ei ystyried yn unigol.

Y Dreth Gyngor

Pan fydd eiddo ar y farchnad i’w werthu neu’n cael ei adnewyddu ar ôl newid dwylo, ni fydd rhaid talu’r dreth gyngor am 6 mis. Ar ôl i’r cyfnod 6 mis ddod i ben, rhaid talu’r dreth gyngor ar y gyfradd lawn.

Cymhelliad Treth

Gostyngiadau TAW er mwyn adnewyddu tai gwag

Gan mwyaf, rhaid talu TAW ar gostau adnewyddu neu addasu cartref gwag i’w ddefnyddio eto. Ond, mewn sawl achos, codir TAW ar waith adeiladu ar gyfradd ostyngedig neu gyfradd sero. Os ydych chi’n bwriadu adnewyddu cartref gwag, mae’n bwysig eich bod yn deall y cyfraddau hyn, oherwydd anaml iawn y mae adeiladwyr yn gwybod am y gwahanol gyfraddau TAW. Gallech dalu gormod o TAW a gall fod yn anodd hawlio unrhyw TAW gormodol yn ôl. Cewch hyd i’r holl ganllawiau ynghylch TAW ar waith adeiladu yn hysbysiadau Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi (HMRC), sef Hysbysiad 708 os ydych yn defnyddio adeiladwyr a Hysbysiad 431c os ydych yn cyflawni’r gwaith eich hunan.

TAW ar gyfradd ostyngedig

Os ydych yn defnyddio adeiladwyr, rhaid bod y cartref wedi bod yn wag am fwy na dwy flynedd cyn i’r gwaith ddechrau, a rhaid iddo gael ei ddefnyddio at ddibenion preswyl yn unig ar ôl i’r gwaith ddod i ben. Mewn achos o’r fath, gall fod yn bosibl i chi dalu TAW ar gyfradd ostyngedig (5% ar hyn o bryd). Mae mwy o fanylion ar gael yn Hysbysiad 708 Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi. Nid oes cyfradd TAW ostyngedig o’r fath ar gael os byddwch yn cyflawni’r gwaith eich hunan.

TAW ar gyfradd sero (defnyddio adeiladwyr)

Os ydych yn defnyddio adeiladwyr, rhaid bod y cartref wedi bod yn wag am fwy na deng mlynedd cyn i’r gwaith ddechrau, a rhaid iddo gael ei ddefnyddio at ddibenion preswyl yn unig ar ôl i’r gwaith ddod i ben. Mewn achos o’r fath, mae’n bosibl na chodir TAW o gwbl. Mae mwy o fanylion ar gael yn Hysbysiad 708 Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi.

TAW ar gyfradd sero (cyflawni’r gwaith eich hunan)

Os ydych yn cyflawni’r gwaith adeiladu eich hunan, os yw’r eiddo wedi bod yn wag am fwy na deng mlynedd ac os bydd yn cael ei ddefnyddio at ddibenion preswyl yn unig ar ôl i’r gwaith ddod i ben, ni chodir TAW ar ddeunyddiau adeiladu. Bydd angen i chi dalu’r holl gostau, gan gynnwys TAW, i’ch cyflenwyr ac yna hawlio’r TAW yn ôl oddi wrth Gyllid a Thollau Ei Mawrhydi. Mae mwy o fanylion ar gael yn Hysbysiad 431c Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi.

Profi am ba hyd mae cartref wedi bod yn wag

Ym mhob un o’r tri achos uchod, bydd angen i chi brofi am ba hyd mae’r eiddo wedi bod yn wag. Un ffordd o wneud hyn yw gofyn i’r cyngor am lythyr sy’n cadarnhau am ba hyd mae’r eiddo wedi bod yn wag yn ôl ei gofnodion ef. Os na all y cyngor ddarparu llythyr o’r fath, efallai y bydd modd i chi gael tystiolaeth o ba mor hir mae’r eiddo wedi bod yn wag o’r gofrestr etholiadol (mae’r gofrestr hon ar gael o swyddfa leol y cyngor neu o’r brif lyfrgell leol) neu drwy gael gwybodaeth gan gwmnïau’r cyfleustodau ynghylch datgysylltu cyflenwadau. Os nad oes modd i chi ddangos bod yr eiddo wedi bod yn wag am fwy na dwy flynedd, gall fod modd i chi dalu llai o TAW am resymau eraill, gan gynnwys gosod deunyddiau i arbed ynni, gwneud addasiadau cymeradwy i adeilad rhestredig a ddefnyddir gan elusen, ac addasu adeilad nad yw’n adeilad preswyl yn gartref i’w ddefnyddio gan gymdeithas dai. Mae mwy o fanylion am y gostyngiadau hyn ar gael yn Hysbysiad 708 Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi.

Mae cynllun lwfans cyfalaf ar gael hefyd sy’n caniatáu i gostau addasu gofodau gwag uwchben siopau yn fflatiau gael eu gwrthbwyso yn erbyn elw’r busnes. Nid oes llawer yn gwybod am y lwfansau treth hyn, ac yn aml bydd adeiladwyr yn codi TAW ar gyfradd sy’n rhy uchel ar waith adeiladu mewn cartrefi gwag heb yn wybod iddynt. Os ydych chi’n defnyddio adeiladwyr, gwnewch yn siŵr eich bod chi a’r adeiladwyr yn deall pa gyfradd TAW i’w chodi, ac yn cytuno arni, cyn dechrau ar y gwaith.

Mae cyfraddau TAW gostyngedig hefyd yn berthnasol i sawl math o waith adeiladu, fel gosod mesurau i arbed ynni, addasu adeilad ar gyfer person anabl, neu addasu adeilad nad yw’n adeilad preswyl yn gartref. Gall y gostyngiadau hyn fod yn berthnasol i waith i droi tŷ gwag yn gartref. Mae mwy o wybodaeth am y gostyngiadau hyn ar gael gan Gyllid a Thollau Ei Mawrhydi.